Posted on

KIRGIZİSTAN’IN ÖDÜLLÜ FİLMLERİ

(SOVYET DÖNEMİ)[1]

 

 

            Kırgız sineması, 1960-1980 yılları arası altın çağını yaşadı dersek yanılmış olmayız.  Tölömüş Okeyev, Bolot Şamşiyev, Genadi Bazarov, U. İbragimov, A. Mihalkov-Konçalovski, A. Vidugiris, M. Ubukeyev gibi usta yönetmenler; Kırgız kadınının güzellik ve zerafet abidesi Tattıbübü Tursunbayeva, canlandırdığı karakterlerle hafızalardan silinmeyen Baken Kıdıkeyeva, Camal Seydakmatova, Sabira Kümüşaliyeva, M. Rıskulov, B. Beyşenaliyev, D. Küyükova, A. Cankorozova, beyazperdeye sığmayan efsanevi oyuncu Süymonkul Çokmorov, M. Rıskulov, Sovetbek Cumadılov, Aşır Çokubayev gibi eşsiz sinema emektarları, Kırgız sinemasını ulusal ve uluslararası sinema festivallerinde zirveye taşımış, ödüller almış, adlarını ölümsüzleştirmişlerdir.

  1. Aytmatov, K. Ömürkulov, E. Borbiyev, M. Bayciyev, M. Gaparov vd. yazar ve senaristlerin yanısıra  yönetmenlerK. Kıdıraliyev, M. Turatbekov, N. Borbiyev, M. Musayev, K. Orozaliyev, V. Vilenşkiy gibi  yetenekli Kırgız kameramanlarını da burada hiçbir zaman unutmamak gerekir.

            Şüphesiz Kırgız sinemasına emek veren daha birçok oyuncu ve rejisör vardır. Özellikle 1990’lı yıllardan sonra Kırgız sinemasında çok başarılı yönetmenler ödüllü filmlere imza atmışlardır. Biz burada 1990’lı yıllara kadarki dönemde Kırgız sinemasının kronolojik istatistiğini Kırgız Ansiklopedisinden çevirerek Türk sinemaseverlerin ilgisine sunmayı uygun  gördük.

            Kırgız sinemasına dair ayrıntılı bilgi edinmek isteyenlere aşağıdaki kitapları öneriyoruz: 1. M. Тойбаев, Турмуш, Сахна, Мүнөз, «Кыргызстан» басмасы, Фрунзе, 1975, 2. Т. Океев, Канаттуу искусство, «Кыргызстан басмасы», Фрунзе, 1977, 3. Сахнанын жана экрандын жылдыздары, «Кыргызстан» басмасы, Фрунзе, 1978, 4. Бакыт Карагулов, Жол башы, Фрунзе, Кыргызстан, 1982, 5. С. Боконбаев, Мы начинали не с нуля…, Фрунзе, «Адабият», 1989, 6. Т. Дүйшөкеев, Турмуш чындыгы жана экран, Фрунзе, «Адабият», 1989, 7. Данияр Исанов, Тагдыр жана тасма,  Бишкек, 2002

 

KIRGIZ FİLM STÜDYOSU

UZUN METRAJLI FİLMLER

Yılı Filmin Adı Yönetmen  
1955 САЛТАНАТ

Saltanat

V. Pronin  
1957 МОЯ ОШИБКА

Benim Hatam

İ. Kobızev  
1958 ДAЛЕКО В ГОРАХ

Uzak Dağlarda

A. Karpov  
1959 ЧОЛПОН

Çolpon

R. Tihomirov  
1959 ДЕВУШКА С ТЯНЬ-ШАНЯ

Tiyan – Şanlı Kız

A. Oçkin  
1960 ТОКТОГУЛ

Toktogul

V. Nemolayev  
1960

 

ЛЕГЕНДА О ЛЕДЯНОМ СЕРДЦЕ

Buz Kalp Hakkında Efsane

E.Şengelaya

A. Saharov

 
1961 ПЕРЕВАЛ

Geçit

A. Saharov

 

 
1962 ЗНОЙ

Sıcak

L. Şepitko Uluslararası Karl Varah Sinema Festivali Birincilik ödülü (Çekoslovakya, 1964), Uluslararası Frankfurt Sinema Festivali büyük ödülü (Almanya, 1965), II. Sovyetler Birliği  Sinema Festivali en iyi rejisör  ödülü, 

B. Şamşiyev ve K. Yusupcanova’ya en iyi yönetmen ödülleri (Leningrad, 1964)

1963 УЛИЦА КОСМОНАВТОВ

Astronotlar Sokağı

M. Roşal  
1964 ДЖУРА

Jura

A. Bergunker  
1964

 

ТРУДНАЯ ПЕРЕПРАВА

(БЕЛЫЕ ГОРЫ)

Zor Geçit

M. Ubukeyev

 

Orta Asya ve Kazakistan Sinema Festivali  Birincilik  ödülü (Alma-Ata, 1965)

 

1965 ПЕРВЫЙ УЧИТЕЛЬ

İlk Öğretmen

A.Mihalkov- Konçalovski III. Sovyetler Birliği Sinema Festivali “Sovyet Ekranı” Dergisi Özel Ödülü (Kiev, 1966)
1965 У КАЖДОГО СВОЯ ДОРОГА

Herkesin Kendi

Yolu Var

M. Kovalyov

 

 
1966 САМАЯ ПОСЛУШНАЯ

En Uslu

B. Abdıldayev

L. Gureviç

 
1966 НЕБО НАШЕГО ДЕТСТВА

(ПАСТБИЩЕ БАКАЯ)

Çocukluğumuzun

Gökyüzü

 

T. Okeyev

 

Büyük Dağ Kristali Birincilik Ödülü (Duşanbe, 1968), En iyi yönetmen ödülü (Leningrad, 1968), Uluslararası Frankfurt başarı ödülü (Frankfurt, 1968), Uluslararası Sinema Festivali Altın Alpler ödülü (İtalya, Triest 1969)
1967 МАТЕРИНСКОЕ ПОЛЕ

Saman Yolu

G. Bazarov Orta Asya ve Kazakistan Sinema festivali, G. Bazarov’a başarı ödülü (Frunze, 1968)
1968

 

ВЫСТРЕЛ НА ПЕРЕВАЛЕ КАРАШ

Karaş –Karaş Vakası

B.Şamşiyev

 

VIII. Orta Asya ve Kazakistan Sinema festivali Dağ Kartalı birincilik ödülü (Alma-Ata 1970), SSSR IV. Sinema Festivali, S. Çokmorov’a en iyi erkek oyuncu ödülü (Minsk 1970)
1969 ЗАСАДА

Pusu

G. Bazarov  
1969 МОЛИТВА

Dua

G. Bazarov  
1069 ПАУЗА

Mola

G. Bazarov  
1970 УРКУЯ

Urkuya

 

T. Okeyev

 

Uluslararası Sinema festivali (İtalya, 1972) S. Çokmorov’a en iyi erkek oyuncu “Altın Palmiye” ödülü; yönetmen T. Okeyev ve  kameraman K. Kıdıraliyev’e Toktogul adlı Kırgız SSSR Devlet ödülü (1971)

 

1971

 

АЛЫЕ МАКИ ИССЫК-КУЛЯ

Isık-Göl’ün

Kızıl Gelincikleri

 

B. Şamşiyev

 

5. Sovyetler Birliği sinema festivali S. Çokmorov’a en iyi erkek oyuncu ödülü (Tiflis, 1972); Uluslararası Sinema festivali özel ödülü (Fransa, Strasburg 1973)

 

1971 УЛИЦА

Sokak

G. Bazarov  
1972

 

УСТАРОЙ МЕЛНИЦЫ

Eski Değirmenin

Yanında

U. İbragimov

 

 
1973

 

СОВЕРШЕННОЛЕТНИЕ

(СЮДА ПРИЛЕТАЮТ  ЛЕБЕДИ)

Ergenlik

Yu. Boretski  
ВОДОПАД

Şelale

Yu. Boretski 7. Sovyetler Birliği Sinema  festivali  Ç. Dumanayev’e en iyi ikinci  erkek oyuncu  ödülü (Bakü, 1974)
ЛЮТЫЙ

Canavar

T.Okeyev Uluslararası Sinema festivali “Gümüş Pelikül” ödülü, (Bolivya, 1974)
1974

 

УЛЫБКА НА КAМНЕ

Taştaki

Tebessüm

U.İbragimov  
ЭХО ЛЮБВИ

Aşk Yansıması

B.Şamşiyev  
1975 КРАСНОЕ ЯБЛОКО

Kızıl Elma

T. Okeyev 28. Uluslararası Sinema Festivali, Şeref diploması (İsviçre, Lokarno)
1975 ДОРОГА В КАРА-КИЙИК

Kara – Kiyik Yolu

U.İbrağimov  
1975

 

КАРГЫШ (ПРОКЛЯТИЕ)

Kargış

B. Şamşiyev  

 

1975 БЕЛЫЙ ПАРОХОД

Beyaz Gemi

B. Şamşiyev IX. Sovyetler Birliği Sinema Festivali Birincilik Ödülü (Frunze, 1976), Altın Alpler Rododendron ödülü (İtalya, Toronto, 1977), C. Aytmatov!a en iyi senarist, B. Şamşiyev’e en iyi yönetmen ve M. Musayev’e en iyi kameraman ödülü (SSSR, 1977)
1976 ЗЕНИЦА ОКА

Gözbebeği

G. Bazarov  
1977 УЛАН

Ulan

T. Okeyev 11. Sovyetler Birliği Sinema Festivali, T. Okeyev’e en iyi yönetmen, S. Çokmorov’a en iyi erkek oyuncu ödülü (Erivan 1979)
1978 ПОЛЕ АЙСУЛУУ

Aysulu’nun Tarlası

U. İbragimov  
КАНЫБЕК

Kanıbek

G. Bazarov  
СРЕДИ ЛЮДЕЙ

İnsanlar Arasında

B. Şamşiyev  
1979

 

РАННЫЕ ЖУРАВЛИ

Erken Gelen Turnalar

B. Şamşiyev  
АМАНАТ (КАК ПИШЕТСЯ СЛОВО «СОЛНЦЕ»

Emanet

U. İbragimov  
ПРОЦЕСС

Süreç

C.Soodanbek  
1980

 

ЗОЛОТАЯ ОСЕНЬ

Altın Güz

T. Okeyev  
 

1981

МУЖЧИНЫ БЕЗ ЖЕНЩИН

Kadınsız Erkekler

A.Vidugiris Uluslararası sinema festivali ‘Gümüş Kılıç’ ödülü (Suriye, Şam 1981)

KISA METRAJLI FİLMLER

Yılı Filmin Adı Yönetmen  
1970

 

ЭТО НЕ БЕДА

Bu Belâ Değil

A. Vidugiris

 

 IX. Uluslararası kısa metrajlı film festivali  şeref diploması, (Polonya, Krakova 1972)
1973

 

БУРМА

Burma

C. Sodanbek

 

 
1975

 

СКАЗ О ЧЕЛОВЕКЕ, КОЛЕСЕ И ЧИНАРЕ

İnsan, Tekerlek ve Çınar Hakkında Efsane

A.Vidugiris

 

 
1976

 

МНЕ НАДО ПОСОВЕТОВАТЬСЯ

Danışmam Gerekiyor

K. Akmataliyev

 

 
1976 СЫПАЙЧЫ

Sıpayçı

 

T. Razzakov

 

 
1977 СОЛНЕЧНЫЙ ОСТРОВ

Güneşli Ada

K. Akmataliyev  

“KIRGIZ FİLM” STÜDYOSUNUN ÖDÜLLÜ BEGESEL  FİLMLERİ

Yılı Filmin Adı Yönetmen  
1963

 

РАССКАЗ О М. В. ФРУНЗЕ

M.V. Frunze Hikâyesi

İ. Gerşteyn II. Sovyetler Birliği Sinema festivali  özel ödülü (Leningrad, 1964); Orta Asya ve Kazakistan Sinema  festivali, Birincilik diploması (Aşkabat, 1964)
1964 СМЕНА

Değişim

İ. Gerşteyn Orta Asya ve Kazakistan Sinema festivali, Birincilik  diploması (Alma – Ata, 1965)
КЛЯТВА ГИППОКРАТА

Hipokrat Yemini

İ. Gorelik Orta Asya ve Kazakistan Sinema festivali Birincilik  diploması (Alma – Ata, 1965)
1965

 

ЭТО ЛОШАДИ

Bu Atlar

T. Okeyev Orta Asya ve Kazakistan Sinema festivali, T.Okeyev’e en iyi yönetmen ödülü  (Aşkabat, 1966)
1965 МАНАСЧИ

Manasçı

B. Şamşiyev XII. Uluslararası kısa metrajlı sinema festivali büyük ödülü, (FRG, Oberhavzen, 1966), Orta Asya ve Kazakistan Sinema festivali Birincilik  ödülü  (Alma – Ata, 1965)
1966 ЧАБАН

Çoban

B. Şamşiyev Orta Asya ve Kazakistan Sinema festivali, (Dağ Bülluru) Birincilik  ödülü  (Aşkabat, 1966), III. Sovyetler Birliği Sinema festivali diploması, (Lemingrad, 1968)
1967 ЗАМКИ НА ПЕСКЕ

Kumdaki Saraylar

A. Vidugiris III. Uluslararası Çocuk Sinema festivali “Altın Statü” özel ödülü  (İran, Tahran 1968); V. Uluslararası Kısa metrajlı film festivali “Vavel’in Altın Ejderhası” büyük ödülü,  (Finlandiya, Tamper 1968)
1967 САД

Bağ

B. Abdıldayev Orta Asya ve Kazakistan Sinema  festivali, Abdıldayev’e  en iyi yönetmen ödülü,. (Frunze, 1968)
1967 КЫЯЛ

Hayal

Ş. Apılov VII. Orta Asya ve Kazakistan Sinema  festivali diploması (Frunze, 1968), Uluslararası Sinema festivali  şeref diploması, (İtalya, Floransa 1968)
1968 Вахта

Nizamiye

A. Vidugiris VIII. Orta Asya ve Kazakistan Sinema  festivali, Birincilik diploması ve “Tulpar” ödülü (Alma – Ata, 1968); 1. Sovyetler Birliği Emekçi Halklar  Belgesel film  festivali başarı ödülü, (Sverdlovsk, 1970)
1968 ПАМИР- КРЫША МИРА

Pamir, Dünya Çatısı

İ. Gerşteyn Orta Asya ve Kazakistan Sinema  festivali en iyi kameraman ve  en iyi müzik ödülü, (Alma – Ata, 1969) Başarı belgesi, uluslararası film festivali (İsviçre 1970) Başarı belgesi ve ‘Gümüş Yunus’ ödülü, Uluslararası Film festivali (Tahran,İran 1970)
1969 ЧИНГИЗ ФЙТМАТОВ

Cengiz Aytmatov

İ. Gerşteyn VIII. Orta Asya ve Kazakistan Sinema  festivalde  iki başarı belgesi, (Alma-Ata, 1969)
1969

 

МУРАС НАСЛЕДИЕ

Miras

 

T. Okeyev

 

IV. Sovyetler Birliği Sinema festivali en iyi yönetmen ödülü (Minsk, 1970); IV. Sovyetler Birliği Sinema festivali  en iyi kameraman ödülü, (Minsk, 1970)
1970 ЛАВА

Lâv

U. İbragimov  Sinema  Kurulu diploması (SSSR,1972)
1971

 

НАРЫНСКИЙ ДНЕВНИК

Narın Günlüğü

 

A. Vidugiris

 

V. Sovyetler Birliği Sinema festivali başarı  ödülü,  (Tiflis, 1972); III. Uluslararası kısa metrajlı film festivali başarı ödülü ve başarı diploması, (Fransa,Grenobl, 1974)
1972

 

МОСТЫ ДЮЙШЕНА

Düyşön’ün

Köprüleri

G. Degaltsev

 

Krakova “Vavel’in Altın Ejderha” ödülü  (Polonya, Krakova 1973) X. Uluslararası kısa metrajlı film festivali başarı ödülü (Polonya, Krakova 1973)
1972 ПОЧТА

Posta

 

B. Abdıldayev

 

Uluslararası Sinema festivali “Gümüş Güvercin” ödülü (Almanya, Leypsig 1973); Sovyetler Birliği Sinema festivali başarı ödülü (Alma – Ata, 1973)
1974 СКАЗ ОБ ИСКУССТВЕ

Sanat Hakkında Efsane

G. Bazarov VIII. Sovyetler Birliği Sinema festivali, C. Aytmatov’a en iyi senaryo  metni  ödülü (Kişinev, 1975)

“KIRGIZTELEFİLM” STÜDYOSUNUN ÖDÜLLÜ FİLMLERİ

Yılı Filmin Adı Yönetmen Özelliği
1967 БУДНИ МИЛИЦИИ

Milis İş Günleri

A. Kasımbekov Orta Asya ve Kazakistan Sinema festivali diploması, (Kazakistan,1968)
1968

 

АК-МЁЁР

Ak Möör

M. Ubukeyev III. Sovyetler Birliği Televizyon Film festivali, İkincilik ödülü, (Leningrad, 1970)
1968 ДОРОГА В ПАРИЖЕ

Paris’e Giden Yol

A. Studzinski  Kısa Metrajlı Televizyon Film festivali, İkincilik ödülü, (Almanya, Münih,1970)
1968 ТАЙНА МЕЛОДИИ

Ezginin Sırrı

U. Tokombayev VIII.Orta Asya ve Kazakistan Sinema filmleri,  U.Tokombayev’e başarı ve onur ödülü,  (Alma – Ata, 1969)
1969 ЗАОБЛАЧНЫЙ ПАСТУХ

Gerçek Dışı

R.  Baytemirov I. Sovyetler Birliği Renkli Telefilm festivali Birincilik ödülü, (Moskova, 1969)
1969 УЧКУН

Uçkun

V.  Furtiçev Sovyetler Birliği Sinema festivali diploması (Minsk, 1970)
1972 ОЧКАРИК

Gözlüklü

 

A. Vidugiris

 

VIII. Orta Asya ve Kazakistan telefilm festivali  jüri ödülü (Alma – Ata, 1969); V. Sovyetler Birliği çocuk telefilm  festivali en iyi “Piyonerskoy zorki (Piyonerlerin Şafağı) ödülü, (Minsk, 1971); IV. Sovyetler Birliği Telefilm festivali jüri diploması, (Taşkent 1973)

Başarı belgesi ve ‘Kırmızı Karanfil’ ödülü V.İ. Lenin Piyonerler  Birliği ödülü (1975)

1977 ПОВЕСТЬО МОЁМ ГОРОДЕ

Şehir Hakkında Hikaye

U. Dayirbekov VII. Sovyetler Birliği Telefilm festivali başarı diploması (1977)
1979 ЯКИ РОЖДАЮШСЯ НА СНЕГУ

Yaklar Kar Üzerinde Doğar

Ye. Kotlov VIII. Sovyetler Birliği Telefilm festivali jüri ödülü, Azeri SSSR,. Film Kurulu Diploması, (Bakü, 1979)

 

       

[1] Bkz. Киргизская ССР, К. Ашимов, Фрунзе-1982, 411-415-с.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir